[Biểu đồ 1: Nghịch lý giáo dục của Việt Nam]

Tại sao các gia đình chọn con đường ra nước ngoài

Quyết định theo đuổi học nghề hoặc làm việc ở nước ngoài không phải là bốc đồng. Đó là một khoản đầu tư có tính toán của cả gia đình, được thúc đẩy bởi sự đánh giá tỉnh táo giữa rủi ro trong nước và cơ hội quốc tế.

Nghiên cứu cho thấy 58,6% người Việt Nam có ý định di cư coi kinh nghiệm làm việc quốc tế là động lực chính và xem đó là một nền tảng cần thiết cho phát triển sự nghiệp, dù họ có trở về hay định cư ở nước ngoài. Thêm 17,2% nêu trực tiếp mức lương cao hơn. Chính các nhà tuyển dụng Việt Nam cũng củng cố logic này bằng cách tích cực ưu tiên những ứng viên có kinh nghiệm quốc tế, kỹ năng ngoại ngữ và khả năng chịu đựng mà cuộc sống ở nước ngoài đòi hỏi.

Với các gia đình, phép tính rất đơn giản. Một bằng đại học ở Việt Nam có thể tốn tới 1.000 đô la mỗi học kỳ và còn tiếp tục tăng khi các cơ sở chuyển từ nguồn tài trợ công sang tư. Kết quả việc làm, ở mức tốt nhất, vẫn không chắc chắn. Ngược lại, hệ thống đào tạo nghề của Đức không thu học phí và trả mức lương hàng tháng từ 900 đến 1.300 euro trong thời gian đào tạo. Người tốt nghiệp nhận được một bằng cấp được công nhận, cơ hội việc làm gần như chắc chắn và một con đường rõ ràng tới quyền cư trú lâu dài. Nếu lựa chọn trong nước mang rủi ro thất nghiệp 17% còn lựa chọn quốc tế gần như bằng 0, thì quyết định tự nó trở nên rõ ràng.

Bối cảnh văn hóa cũng đóng một vai trò. Khái niệm hiếu thảo với cha mẹ có nghĩa là cha mẹ và gia đình mở rộng giữ vai trò trung tâm trong các quyết định giáo dục. Họ không chỉ đầu tư về mặt tình cảm mà còn cả tài chính, và nhìn nhận con đường ra nước ngoài chủ yếu dưới góc độ giảm thiểu rủi ro và lợi nhuận được bảo đảm. Mô hình đào tạo nghề của Đức, với sự kết hợp giữa miễn học phí, thu nhập được bảo đảm và an toàn cư trú, trực tiếp giải quyết mọi mối lo mà một gia đình Việt Nam có khi gửi con ra nước ngoài.

Đức có một lợi thế mang tính cấu trúc mà hầu hết nhà tuyển dụng không biết

Trong số các điểm đến lớn đang cạnh tranh để thu hút nhân tài Việt Nam, Đức giữ một vị thế đặc biệt mạnh. Không chỉ là chất lượng đào tạo. Mà còn là khuôn khổ chính sách xung quanh nó.

Các điểm đến truyền thống của du học sinh Việt Nam là Nhật Bản (43.275 sinh viên năm 2021) và Hàn Quốc (gần 25.000). Cả hai nước đều có vị trí địa lý gần và các kênh việc làm đã được thiết lập. Tuy nhiên, cả hai đều duy trì chế độ thị thực tạm thời, mang tính hạn chế, với triển vọng định cư lâu dài thấp. Sinh viên và gia đình Việt Nam rất thực dụng. Họ phản ứng nhanh với bối cảnh chính sách, và trong những năm gần đây đã có sự dịch chuyển nhanh chóng trong số lượng đăng ký khi sinh viên chuyển sang những điểm đến cung cấp sự kết hợp tốt nhất giữa chất lượng, khả năng chi trả và an toàn dài hạn.

Lợi thế cạnh tranh của Đức đến từ ba ưu thế mang tính cấu trúc mà hầu hết các điểm đến châu Á không thể cung cấp:

• Không học phí và có lương trong quá trình đào tạo: Học viên nhận từ 900 đến 1.300 euro mỗi tháng trong suốt chương trình kéo dài ba năm, loại bỏ rủi ro tài chính vốn đặc trưng cho trải nghiệm giáo dục trong nước của Việt Nam.

• Bằng cấp được công nhận: Một bằng nghề của Đức được công nhận quốc tế và dẫn thẳng tới việc làm trên thị trường lao động Đức.

• An toàn cư trú: Đức cung cấp thị thực tìm việc 18 tháng sau tốt nghiệp với một con đường rõ ràng, được ghi chép đầy đủ tới giấy phép cư trú lâu dài. Đây là yếu tố khác biệt đơn lẻ mạnh nhất đối với các gia đình Việt Nam.

Dòng sinh viên Việt Nam phản ứng rất nhạy với các tín hiệu chính sách. Những quốc gia cung cấp các con đường sau tốt nghiệp rõ ràng và an toàn nhất là những quốc gia thu hút và giữ chân được những nhân tài tận tâm nhất. Khuôn khổ chính sách của Đức làm đúng điều đó, và đó là một lợi thế chiến lược mà các nhà tuyển dụng Đức được hưởng lợi, dù họ có nhận ra hay không.